Thành Ngữ & Ngạn Ngữ Cờ Tướng

Những câu thành ngữ, tục ngữ, danh ngôn bất hủ về cờ tướng — triết lý sâu sắc từ bàn cờ.

Đời là ván cờ. Cờ là ván đời. → Cờ phản ánh cuộc sống — mỗi nước đi đều có hệ quả. Xong ván cờ, Tướng hay Tốt đều về chung một hộp → Dù mạnh hay yếu, kết thúc ván cờ ai cũng bình đẳng. Lạc nước hai Xe đành bỏ phí. Gặp thời một Tốt cũng thành công. → Câu đối nổi tiếng — thời cơ quan trọng hơn sức mạnh. Quan kỳ bất ngữ chân quân tử (觀棋不語真君子) → Xem cờ mà không nói mới là người quân tử — phép lịch sự khi xem ván đấu. Hạ thủ bất hoàn (落子無悔) → Đã đi rồi thì không được rút lại — quyết đoán trong cờ cũng như trong đời. Một nước sai lầm, toàn bàn đều thua (一着不慎，滿盤皆輸) → Chỉ cần sơ suất một nước là mất cả ván — mỗi nước đi đều quan trọng. Đương cục giả mê, bàng quan giả thanh (當局者迷，旁觀者清) → Người chơi thì mê muội, người xem thì sáng suốt. Đôi khi cần lùi lại để nhìn rõ hơn.

Mã nhật, Tượng điền, Xe liền, Pháo cách → Quy tắc di chuyển cơ bản: Mã đi chữ Nhật, Tượng đi chữ Điền, Xe đi thẳng, Pháo cần ngòi. Nhất Xe sát vạn (一車殺萬) → Một Xe có sức mạnh bằng vạn quân — Xe là quân mạnh nhất. Nhất Xa nhì Pháo → Xe mạnh nhất, Pháo thứ nhì — luôn ưu tiên phát triển Xe trước. Song Xa lực mạnh vô song → 2 Xe phối hợp = sức mạnh áp đảo, lợi thế rất lớn. Xe mười – Pháo bảy – Ngựa ba → Bảng giá trị quân cờ dân gian: Xe = 10, Pháo = 7, Mã = 3 (tương đối). Nhất Tốt độ hà, bán Xa chi lực → Một Tốt qua sông có sức mạnh bằng nửa Xe — đừng coi thường Tốt qua sông! Tốt cận năng thắng → Tốt càng gần cung đối phương càng nguy hiểm, có thể quyết định thắng thua. Cờ tàn, Pháo hoàn → Tàn cuộc thì trả Pháo lại — Pháo yếu ở tàn cuộc vì ít quân đệm. Khai cuộc Pháo hơn Mã, tàn cuộc Mã hơn Pháo (開局炮勝馬，殘局馬勝炮) → Khai cuộc nhiều quân = nhiều ngòi → Pháo mạnh. Tàn cuộc ít quân → Mã linh hoạt hơn.

Mất Xe không bằng què Tượng → Tượng bị cản (què Tượng) đôi khi còn nguy hiểm hơn mất Xe — phòng tuyến rách. Tam tử đồng biên (三子同邊) → 3 quân tấn công cùng 1 cánh — phối hợp tập trung lực lượng. Bỏ cây đoạt thế (棄子奪勢) → Thí quân nhỏ để giành thế trận — vị trí quan trọng hơn vật chất. Được thế bỏ Xe cũng tốt → Nếu thế trận đủ mạnh, thí cả Xe cũng đáng. Lâm sát vật cấp, ổn trung thủ thắng (臨殺勿急，穩中取勝) → Khi sắp chiếu bí đừng vội — bình tĩnh mới thắng chắc. Binh quý thần tốc, tranh tiên nhập cục (兵貴神速，搶先入局) → Tốc độ triển khai quân rất quan trọng — giành tiên thủ ngay từ đầu.

Người thắng ván cờ là người phạm sai lầm áp chót — Savielly Tartakower (1887–1956), Đại kiện tướng cờ vua → Ai sai lầm sau cùng thì thua — cả 2 bên đều mắc lỗi, chỉ là ai lỗi cuối. Đòn thí quân tốt nhất là thí quân… của đối phương — Savielly Tartakower → Hài hước nhưng sâu sắc: thí quân đối phương vừa lợi vật chất vừa lợi thế. Sai lầm có đầy rẫy trên bàn cờ, chỉ chờ người thực hiện — Savielly Tartakower → Bàn cờ luôn chứa đầy cạm bẫy — chỉ cần bạn bước vào. Chơi khai cuộc như sách, trung cuộc như ảo thuật gia, và tàn cuộc như cái máy — Rudolf Spielmann (1883–1942), Đại kiện tướng cờ vua → Khai cuộc cần lý thuyết, trung cuộc cần sáng tạo, tàn cuộc cần chính xác tuyệt đối. Cao thủ nào cũng từng là người mới tập chơi — Irving Chernev (1900–1981), tác giả sách cờ → Ai cũng bắt đầu từ con số 0 — đừng ngại vì mình mới học. Cuộc đời quá ngắn ngủi so với cờ — Lord Byron (1788–1824), nhà thơ Anh → Cờ là trò chơi vô tận — luôn có thêm điều để học. Tư duy có phương pháp thì hữu dụng hơn cảm hứng — Purdy (1902–1979), Vô địch cờ thư thế giới → Cờ cần tư duy logic hơn là trực giác đơn thuần.